Нератова-Хаётова Мария Петровна
Мария Петровна 1972 сыллаахха ыам ыйын 31 күнүгэр Никольскай нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ. 1999 сыллаахха Дьокуускайдааҕы государственнай университет культурология салаатын бүтэрэн, Хаҥалас улууһун Мохсоҕоллоох нэһилиэгин орто оскуолатыгар учууталынан ананан,
аан дойду култууратын билиигэ-көрүүгэ оҕолору үөрэтэр.
Айар үлэтэ төрөөбүт дойдутугар Никольскайга саҕаламмыта. 1990 сыллаахха аан бастаан мелодистар күрэхтэригэр кыттан, дипломант аатын ылан, айар суолга үктэммитэ. Тоҕус уонус уустук сылларга Елена Александровна Кутукова салайааччылаах Нам улууһун айар бөлөҕүн аатыттан атын
улуустарга элбэхтик гастрольга сылдьыспыта. Ол курдук Уус Алдан, Мэҥэ Ханалас, Горнай, Хаҥалас улуустарынан сылдьыбыттара. Таптал, айылҕа, олох туһунан араас хабааннаах лирическэй, патриотическай ырыалардаах.
Бастакы айар түһүлгэтин 1999 сыллаахха төрөөбүт дойдутугар тэрийбитэ. Бу кэмтэн ыла ырыалара элбэх кэнсиэрдэргэ, тэрээһиннэргэ ылланан кэллилэр. 2016 сыллаахха бастакы хоһооннорун хомуурунньугун таһаарбыта. 2022 сыллаахха өр иитэ сылдыбыт санаатын толорон, бастакы ааптарыскай ырыаларын хомуурунньугун таһаарбыта.
Мария Петровна Саха Өреспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, норуот айымнытын туйгуна. Литератураҕа өрөспүүбүлүкэтээҕи араас күрэх лауреата, бэйэтин хоһоонноругар ырыа суруйар. Мохсоҕоллоох нэһилиэгэр оҕолору хомус куруһуогар дьарыктыыр, гастролларга, күрэхтэргэ кытыннарар. «Иһирэх» диэн сахалыы фольклорнай ансаамбылы салайар. Литературнай, мелодистар уонна интернациональнай араас таһымнаах күрэхтэр кыайыылаахтара. Кэпсээн суруйан холонор, дьон-сэргэ биһирэбилин ылар.
Мария Петровна төрөөбүт Никольскайын олоҕор кэлэн көхтөөхтүк кыттар, ол курдук араас аахсыйаларга спонсордыыр, ороһуоспанан, бырааһынньыктарынан эҕэрдэ кэнсиэрдэри, оҕолорго аналлаах күрэхтэри тэрийэн, нэһилиэкпит дьонун-сэргэтин сэргэхситэр, үөрдэр, сырдыкка угуйар.

